kierkegaard'ın ibrahim ve ishak hikayesi üzerinden imanı sorguladığı nefis metindir. tanrı'nın ibrahim'de sınadığı neydi? ibrahim, ishak'ı verse dahi geri alabileceğini bildiği bir tanrıya inanıyordu. ya ishak'ı geri göndermeyecek bir tanrıya inansaydı? etik nerede? ibrahim bu hikayede bencil bir eylem mi yapmaktaydı? prenses hikayesiyle de desteklendiği üzere kierkegaard'a göre iman teslimiyetti, fakat diğer her şeyden feragat eden, faniden vazgeçen bir teslimiyet biçimi değil. imkansızlığı tanımayan ruhunun ve kalbinin bütün tutkularıyla imana sahip olduğunu sanırsa kendini aldatmış olur, onun bu tanıklığının hiçbir yerde ağırlığı yoktur, der. acıyı kabul eder fakat yine de söylemeden geçemez, prensesi elde etmek muhteşem olmalı. imanı, yaşamı bütün olarak ele alır. zamanı ishak'ın boynuna bıçağı dayadığı anda durdurursak herkes ibrahim'in bir cani olduğunu söyleyecektir. fakat hikaye devam ettiğinde ibrahim herkes için kutsal bir insan olmuştur. kierkegaard'a göre iman tanrı'nın varlığına yalın bir biçimde inanmak değil, gerçekleştirilmeleri insani açıdan olanaksız olsa bile kişinin kalbini bağladığı projelerin mümkün olduğuna inanmaktır.
peki ibrahimin fikri nerede duruyordu? ibrahimin fikri evrenselle ilişkilenmez. ulusu kurtarmak, devlet fikrine arka çıkmak, tanrıları tatmin etmek değildir onun niyeti. tamamen özel bir girişimdir. peki ya evrenselin dünyasında ibrahim'in yeri nedir? evrenselde, iman kişinin kendi oğlunu öldürmesini kutsal bir eyleme dönüştürüyor mu? dönüştürmüyorsa ibrahim'e de diğer herkes gibi ceza verilmeli. fakat kierkegaard burada ibrahim'in 'ibrahim' oluşuna dikkat çeker. kierkegaard'ı varoluşçu yapan budur. ibrahim kadar yüce kimse olmadığına göre ibrahim'i kim anlayabilir ki? kierkegaard'ın en çok dikkat çektiği nokta ibrahim'in ıstırabıdır. onu buradan, kendisine en yakın olan yerden anlamaya çalışır. çünkü ancak bunu yapabilir. ve evrenselin dünyasında bu büyük ıstırap önemlidir. ben ne yapardım diye sorar. imanının oğlunu sorgusuz sualsiz öldürebilecek kadar kuvvetli olmadığını, oğlunu da ibrahim'in ishak'ı sevdiği kadar sevemeyeceğini belirtir. ibrahim'i anlayamam der. bu öykünün sonucuna göre imana da gelemeyeceğini, yalnızca hayret edebileceğini söyler. peki anlayamayacaksak bu kutsal kişi hakkında konuşabilir miyiz? kierkegaard da sorar: ''acaba hiç kimse ibrahim hakkında konuşmaya hiç kalkışmalı mıdır? benim düşünceme göre kalkışmalıdır. eğer ben ibrahim hakkında konuşacak olsaydım ilk olarak sınamadaki ıstırabı betimlerdim. bunun için, ibrahim'in hâlâ inanmaya devam ederken çektiği her şeyi tanımlayabilmek amacıyla, babanın çektiği bütün korku, üzüntü ve işkenceyi bir sülük gibi emerdim. '' evet konuşmalıyız. kendimiz hakkında da konuşmalıyız. hiçbir zaman bu tekil deneyimleri anlayamasak da konuşmadığımız an kimse hiçbir şeyi bilmese, anlamasa da konuştuğumuz anda evrenseli ifade ederiz. bilindik, öngörülebilir, tanıdık yollar oluşur evrende. birlikte nasıl yaşayabiliriz sorusuna vereceğimiz daha iyi cevaplarımız olur. özel olan her zaman politik olmasa da özelin görünürlüğü politiktir :)
01.11.2020
Işılay
Comments
Post a Comment